Spiral Dynamics στις σχέσεις: γιατί δύο καλοί άνθρωποι δεν φτάνουν ο ένας στον άλλον

Αυτόν τον καβγά τον έχετε ξανακάνει. Όχι ακριβώς αυτόν, αλλά ακριβώς αυτού του σχήματος. Βγαίνεις από εκεί με την αίσθηση ότι μίλησες προσεκτικά και λογικά, το ίδιο κι ο άλλος, κι όμως δεν έφτασε τίποτα. Το να καταλάβεις το Spiral Dynamics στις σχέσεις είναι συχνά η στιγμή που αυτό παύει να μοιάζει με προσωπική αποτυχία και αρχίζει να μοιάζει με δομική αναντιστοιχία: δεν διαφωνείτε για τα γεγονότα, ξεκινάτε από διαφορετικές απαντήσεις στο ερώτημα για ποιο πράγμα υπάρχει τελικά μια καλή ζωή.

Είναι μια παράξενη ανακούφιση. Σημαίνει ότι ο άνθρωπος απέναντί σου ίσως δεν είναι ούτε απρόσεκτος, ούτε ψυχρός, ούτε αφελής. Ίσως απλώς οργανώνει τον κόσμο του γύρω από ένα σύστημα αξιών που εσύ πέρασες χρόνια πριν, ή από ένα που εσύ δεν έχεις φτάσει ακόμη.

Τι περιγράφει στ' αλήθεια το Spiral Dynamics

Το Spiral Dynamics, που ανέπτυξαν ο Don Beck και ο Christopher Cowan από την έρευνα του Clare Graves, χαρτογραφεί τα συστήματα αξιών με τα οποία οι άνθρωποι νοηματοδοτούν τη ζωή τους. Κάθε σύστημα είναι απάντηση στις συνθήκες μέσα στις οποίες ζει κάποιος. Η ασφάλεια και το ανήκειν παράγουν ένα σύνολο προτεραιοτήτων. Ο ανταγωνισμός και η ευκαιρία παράγουν ένα άλλο. Κάθε στρώμα αναδύεται όταν στο προηγούμενο τελειώσουν οι απαντήσεις.

Τα στρώματα ονομάζονται συνήθως με χρώματα. Το μοβ είναι συγγένεια και τελετουργία. Το κόκκινο είναι δύναμη και άμεση επίδραση. Το μπλε είναι τάξη, καθήκον και ο σωστός τρόπος να γίνονται τα πράγματα. Το πορτοκαλί είναι επίτευγμα, απόδειξη και αποτέλεσμα. Το πράσινο είναι ισότητα, συναίσθημα και συμπερίληψη. Το κίτρινο και το τιρκουάζ, η δεύτερη βαθμίδα, προσπαθούν να κρατήσουν όλα τα προηγούμενα στρώματα ως θεμιτά, αντί να ανακηρύξουν κάποιο νικητή.

Κανείς δεν μένει σε μία μόνο διεύθυνση. Κουβαλάς όλα τα στρώματα και στηρίζεσαι σε διαφορετικό ανάλογα με τον τομέα. Κάποιος μπορεί να είναι καθαρά μπλε στις οικογενειακές υποχρεώσεις και καθαρά πορτοκαλί στη δουλειά. Ακριβώς γι' αυτό οι σχέσεις μπερδεύουν: δεν συγκρίνεις δύο ταμπέλες, αλλά δύο κέντρα βάρους που μετακινούνται.

Σημάδια ότι τη σύγκρουση την κινεί διαφορά αξιών

Αυτά τα μοτίβα εμφανίζονται πολύ πριν κάποιος από τους δυο σας βρει λέξεις γι' αυτά.

• Ο ίδιος καβγάς με άλλο κοστούμι: Τα λεφτά, τα πεθερικά, οι γιορτές, οι επαγγελματικές επιλογές, όλα καταλήγουν κάπως στην ίδια συζήτηση, γιατί κάθε φορά διαπραγματεύεστε την ίδια υποκείμενη αξία.
• Η νίκη δεν κλείνει τίποτα: Ο ένας υποχωρεί στο συγκεκριμένο σημείο, και η ένταση μένει ακριβώς εκεί που ήταν. Το θέμα που ειπώθηκε δεν ήταν ποτέ το φέρον μέρος.
• Το σκεπτικό του ακούγεται είτε άκαμπτο είτε επιπόλαιο: Πιάνεις τον εαυτό σου να σκέφτεται ότι έχει κολλήσει σε παλιούς κανόνες, ή ότι δεν δεσμεύεται σε κανένα κριτήριο. Και οι δύο αντιδράσεις είναι το πώς νιώθει από μέσα μια απόσταση σταδίου.
• Διαφορετικοί ορισμοί της δικαιοσύνης: Για τον έναν σημαίνει ότι όλοι ακολουθούν τον ίδιο κανόνα. Για τον άλλον ότι ο καθένας παίρνει αυτό που χρειάζεται. Κανείς σας δεν παίζει παιχνίδια.
• Μεταφράζεις πριν μιλήσεις: Προβάρεις τη διατύπωση για να μην ανάψει το φιτίλι, και το κάνεις συνέχεια, προς τη μία κατεύθυνση πολύ πιο συχνά απ' ό,τι προς την άλλη.
• Η ανάπτυξή του μοιάζει με προδοσία: Ένας σύντροφος που κινείται από το πορτοκαλί προς το πράσινο μπορεί να αρχίσει να αμφισβητεί ακριβώς τη φιλοδοξία πάνω στην οποία χτίστηκε η σχέση, και αυτή η αλλαγή μπορεί να ακούγεται σαν απόρριψη προς εσένα.
• Τρυπώνει η περιφρόνηση: Έχεις αρχίσει να εξηγείς αντί να ρωτάς, και στην εξήγηση υπάρχει ένας τόνος. Αυτό συνήθως είναι το πρώτο ορατό κόστος μιας απόστασης που δεν ονομάστηκε ποτέ.

Γιατί αυτό μετράει πιο πολύ από το να κερδίσεις τον καβγά

Οι ανώνυμες αναντιστοιχίες δεν μένουν μέσα στον καβγά. Απλώνονται. Ένας σύντροφος με κέντρο στο μπλε, που εκτιμά την αξιοπιστία, μπορεί να διαβάσει την ανάγκη ενός πράσινου συντρόφου να επεξεργαστεί τα συναισθήματά του ως αποφυγή ευθύνης. Ο πράσινος μπορεί να διαβάσει αυτή τη σταθερότητα ως συναισθηματική απουσία. Μέσα σε λίγα χρόνια, δύο σωστές αντιλήψεις μιας πραγματικής διαφοράς σκληραίνουν σε δύο ιστορίες για τον χαρακτήρα του άλλου.

Η ίδια απόσταση διαμορφώνει φιλίες, ομάδες και οικογένειες. Κάποιος φεύγει από μια εταιρεία όχι επειδή η δουλειά ήταν κακή, αλλά επειδή ένας χώρος οργανωμένος γύρω από πορτοκαλί δείκτες δεν άφησε ποτέ χώρο για την πράσινη ανάγκη να σε δουν. Ενήλικα παιδιά σταματούν να τηλεφωνούν στο σπίτι, επειδή το μπλε πλαίσιο του καθήκοντος και το πράσινο πλαίσιο της αυθεντικότητας παράγουν ξανά και ξανά συζητήσεις όπου και οι δύο πλευρές νιώθουν ότι τις προσπέρασαν.

Το να ονομάσεις το στρώμα δεν λύνει τη διαφορά. Αλλάζει όμως το τι έχεις απέναντί σου: ένα πρόβλημα μετάφρασης πάνω στο οποίο μπορείτε να δουλέψετε μαζί, αντί για μια ετυμηγορία για το ποιος είναι ο άνθρωπός σου. Αν στο μοτίβο υπάρχει και έλεγχος, ενοχή που δεν προσγειώνεται ποτέ στο άλλο πρόσωπο, ή η αίσθηση ότι η πραγματικότητα ξαναγράφεται διαρκώς, αξίζει να διαβάσεις για τα ναρκισσιστικά μοτίβα σχέσεων ως ξεχωριστό ερώτημα, γιατί εκείνο είναι άλλο πρόβλημα και δεν απαντά στη μετάφραση.

Βρες πρώτα το δικό σου κέντρο βάρους

Οι περισσότεροι ξεκινούν αυτή τη δουλειά διαγιγνώσκοντας τον σύντροφό τους, που είναι ακριβώς ανάποδα και σπάνια πάει καλά. Το πιο χρήσιμο σημείο εκκίνησης είναι ειλικρινής αυτοπαρατήρηση για το δικό σου προεπιλεγμένο στρώμα, μαζί με τα κομμάτια του που θεωρείς απλώς αυτονόητα και όχι επιλεγμένα.

Ρώτα τον εαυτό σου τι σε κάνει να νιώθεις περισσότερο ότι δεν σε σέβονται. Το να σε αντιμετωπίζουν ως αναξιόπιστο δείχνει μια κατεύθυνση. Ως αποτυχημένο, μια άλλη. Ως άσπλαχνο, μια τρίτη. Μετά ρώτα ποιο προηγούμενο στάδιο απορρίπτεις πιο εύκολα, γιατί η απαξίωση συνήθως σημαδεύει το στρώμα που άφησες πιο πρόσφατα και με τη λιγότερη χάρη.

Ένα δομημένο ερωτηματολόγιο συντομεύει αυτή τη διαδρομή. Το δωρεάν τεστ μας δεν είναι διάγνωση και δεν μετράει την αξία ή την ωριμότητά σου ως άνθρωπο. Είναι ένας καθρέφτης με λίγη δομή, που σου δίνει μια πρώτη υπόθεση για το πού βρίσκεται σήμερα το κέντρο βάρους σου και σε ποιες μεταβάσεις μπορεί να στέκεσαι στη μέση.