İlişkilerde Spiral Dinamikler: İki İyi İnsan Neden Birbirine Ulaşamaz

Bu kavgayı daha önce yaptınız. Tam olarak bunu değil ama tam olarak bu şekilde. Kavgadan, dikkatli ve makul konuştuğunuz duygusuyla çıkıyorsunuz, karşınızdaki de öyle, ama nedense hiçbir şey karşı tarafa varmıyor. İlişkilerde spiral dinamikleri anlamak çoğu zaman bunun kişisel bir başarısızlık olmaktan çıkıp yapısal bir uyumsuzluk gibi görünmeye başladığı andır: olgular üzerinde anlaşmazlığa düşmüyorsunuz, iyi bir hayatın ne için olduğu sorusuna verilmiş iki farklı cevaptan yola çıkıyorsunuz.

Bu tuhaf bir rahatlama. Karşınızdaki insanın umursamaz, soğuk ya da saf olmayabileceği anlamına geliyor. Belki sadece dünyasını, sizin yıllar önce geçtiğiniz bir değer sisteminin ya da henüz varmadığınız bir sistemin etrafında kuruyor.

Spiral Dinamikler Aslında Neyi Anlatır

Don Beck ve Christopher Cowan'ın Clare Graves'in araştırmasından geliştirdiği spiral dinamikler, insanların hayatlarını anlamlandırmak için kullandığı değer sistemlerinin haritasını çıkarır. Her sistem, insanın içinde yaşadığı koşullara verilmiş bir cevaptır. Güvenlik ve aidiyet bir öncelik seti üretir. Rekabet ve fırsat bir başkasını. Her katman, bir öncekinin cevapları tükendiğinde ortaya çıkar.

Katmanlar genellikle renklerle anılır. Mor akrabalık ve ritüeldir. Kırmızı güç ve anlık etkidir. Mavi düzen, görev ve işlerin doğru yapılma biçimidir. Turuncu başarı, kanıt ve sonuçtur. Yeşil eşitlik, duygu ve kapsayıcılıktır. İkinci kademe olan sarı ve turkuaz ise aralarından bir kazanan seçmek yerine önceki tüm katmanları meşru sayarak tutmaya çalışır.

Kimse tek bir adreste oturmuyor. Bütün katmanları taşıyorsunuz ve alana göre farklı olanına yaslanıyorsunuz. Biri aile yükümlülüklerinde net biçimde Mavi, işte tertemiz Turuncu olabilir. İlişkilerin karışmasının sebebi tam da bu: iki etiketi değil, yer değiştiren iki ağırlık merkezini karşılaştırıyorsunuz.

Çatışmayı Değer Uyumsuzluğunun Sürüklediğine Dair İşaretler

Bu örüntüler, ikinizden biri olan biteni adlandıracak kelimeleri bulmadan çok önce ortaya çıkar.

• Aynı kavga, başka kostüm: Para, kayınlar, bayramlar, kariyer kararları, hepsi bir şekilde aynı tartışmaya dönüşüyor; çünkü her seferinde altta yatan tek bir değer pazarlık masasında.
• Kazanmak hiçbir şeyi kapatmıyor: Biriniz o konuda geri adım atıyor ve gerginlik tam olduğu yerde kalıyor. Dile getirilen konu hiçbir zaman yükü taşıyan kısım değildi.
• Karşınızdakinin mantığı ya katı ya da ciddiyetsiz geliyor: Kendinizi onun eski kurallara saplandığını, ya da hiçbir ölçüye bağlanmadığını düşünürken buluyorsunuz. İki tepki de bir kademe farkının içeriden nasıl hissettirdiğidir.
• Adaletin tanımı farklı: Biri için herkesin aynı kurala uyması demek. Diğeri için herkesin ihtiyacı olanı alması. İkiniz de numara yapmıyorsunuz.
• Konuşmadan önce çeviri yapıyorsunuz: Bir şeyi nasıl söyleseniz tetiklemeyeceğini prova ediyorsunuz ve bunu sürekli yapıyorsunuz, bir yönde diğerinden çok daha fazla.
• Onun büyümesi ihanet gibi geliyor: Turuncudan yeşile doğru hareket eden bir partner, ilişkinin üzerine kurulduğu hırsı sorgulamaya başlayabilir ve bu değişim size yapılmış bir ret gibi hissettirebilir.
• Küçümseme sızmaya başladı: Sormak yerine açıklamaya geçtiniz ve açıklamanın bir tonu var. Adı konmamış bir kademe farkının ilk görünür bedeli genellikle budur.

Bu Neden Tartışmayı Kazanmaktan Daha Önemli

Adı konmamış uyumsuzluklar tartışmanın içinde kalmaz, yayılır. Güvenilirliğe değer veren Mavi merkezli bir partner, Yeşil merkezli partnerinin duygularını işleme ihtiyacını sorumluluktan kaçmak diye okuyabilir. Yeşil partner ise o istikrarı duygusal yokluk diye okuyabilir. Birkaç yıl içinde, gerçek bir farkın iki doğru algısı katılaşıp karakter hakkında iki hikâyeye dönüşür.

Aynı fark arkadaşlıkları, ekipleri ve aileleri de şekillendirir. Biri işten, iş kötü olduğu için değil, Turuncu ölçütler etrafında kurulmuş bir yer Yeşil'in görülme ihtiyacına hiç yer açmadığı için ayrılır. Yetişkin çocuklar eve telefon etmeyi bırakır, çünkü görevin Mavi çerçevesi ile sahiciliğin Yeşil çerçevesi, iki tarafın da savuşturulmuş hissettiği konuşmaları üretmeye devam eder.

Katmanı adlandırmak farkı çözmez. Karşınızdaki şeyi değiştirir: partnerinizin kim olduğuna dair bir hüküm yerine, birlikte çalışabileceğiniz bir çeviri sorunu haline gelir. Eğer örüntüde denetim, hiçbir zaman karşı tarafa inmeyen suçlama ya da gerçekliğin sürekli yeniden yazıldığı hissi de varsa, narsistik ilişki örüntülerini ayrı bir soru olarak okumakta fayda var; çünkü o başka bir sorundur ve çeviriye yanıt vermez.

Önce Kendi Ağırlık Merkezinizi Bulun

Çoğu insan bu işe partnerini teşhis ederek başlar, ki bu tam tersi bir sıradır ve nadiren iyi biter. Daha işe yarar başlangıç, kendi varsayılan katmanınıza dürüst bir bakıştır; seçilmiş değil de sadece apaçık saydığınız kısımlar dahil.

Kendinize sorun: sizi en çok ne saygısızlık görmüş gibi hissettiriyor? Güvenilmez muamelesi bir yönü işaret eder. Başarısız muamelesi bir başkasını. Duygusuz muamelesi üçüncüsünü. Sonra hangi eski aşamayı en çok küçümsediğinizi sorun; çünkü küçümseme genellikle en son ve en zarafetsiz biçimde terk ettiğiniz katmanı işaretler.

Yapılandırılmış bir tarama bu süreci kısaltabilir. Ücretsiz testimiz bir teşhis değildir ve insan olarak değerinizi ya da olgunluğunuzu ölçmez. Biraz yapısı olan bir aynadır; ağırlık merkezinizin şu an nerede durduğuna ve hangi geçişlerin ortasında olabileceğinize dair bir başlangıç varsayımı sunar.